4 juli 2017

Schilderij van het kwartaal

Kruisdraging, Bewening en Opstanding

Gerard David - Kruisdraging, Bewening en Opstanding | Stichting Gerard David
Leeuweringerstraat 37, zijmuur
Gerard David - Kruisdraging, Bewening en Opstanding | Stichting Gerard David

middenpaneel: De Bewening (ca 1485-1490)
Philadelphia Museum of Art, http://www.philamuseum/org

Het lichaam van Christus is van het kruis gehaald. Johannes de Evangelist, de Maagd Maria en Maria Magdalena rouwen bij het lichaam. Magdalena wordt vaak afgebeeld met een kruikje met balsem. De rib en de schedel aan de voet van het kruis verwijzen naar de Calvarieberg of Golgotha (‘plaats van de schedel’). Op de achtergrond zijn links de stad Jeruzalem en de Heilige Grafkerk zichtbaar en rechts het graf. Dit onderwerp was erg populair onder schilders uit die tijd en ook David heeft er meerdere versies van gemaakt.

Lang heeft men gemeend dat deze panelen oorspronkelijk één drieluik vormden. Maar dit is gebleken onjuist te zijn. De Bewening is ooit aangepast om als middenpaneel te laten fungeren bij de beide zijpanelen. Aan de onderkant is een strook afgezaagd en deels overgeschilderd, waarbij de planten en de schedel een nieuwe plaats kregen, en er zijn rotsen en donkere wolken aangebracht om het landschap en de lucht overeen te laten komen met de Kruisdraging en de Opstanding. Gezien de natuurgetrouwe weergave van figuren, lichtval en perspectief moeten de zijpanelen later zijn gemaakt dan het ‘middenpaneel’.

Twee panelen van een onbekend altaarstuk

links: De Kruisdraging, rechts: De Opstanding

(ca 1495-1500) Metropolitan Museum of Art, New York

Op beide zijpanelen zijn verschillende scènes boven elkaar afgebeeld: de Kruisiging boven de Kruisdraging en de Emmaüsgangers boven de Opstanding. Deze kunstmatige opbouw,

zonder de voor David gebruikelijke naturalistische weergave van het landschap en zonder gevoel van diepte, met een hoge horizon, waarin verschillende episoden als het ware boven elkaar worden gestapeld, is eerder kenmerkend voor panelen die gemaakt zijn bij een gebeeldhouwd altaarstuk.